مدت زیادی بود که دوست داشتم درباره‌ی نحوه‌ی رعایت اصل بی‌طرفی در رادیو فردا مطلبی بنویسم. یا فرصت نداشتم یا مطلبی که نظرم را جلب کرده بود به قدری موضوع داغی بود که هر نقدی بر آن در هیاهوی موافقان و مخالفان طرفین دعوا گم می‌شد. تا این که امروز این مطلب را در سایت این رادیو خواندم:

اسلام گرایان سومالی پخش موسیقی از رادیو را ممنوع کردند

شبکه های رادیویی در سومالی پخش موسیقی را در این کشور قطع کردند. این اقدام در پی دستورستیزه جویان اسلام گرا که معتقد به غیراسلامی بودن آهنگها هستند، انجام شده است.
این حکم تازه ترین دستوری است که توسط اسلامگرایانی که کنترل اغلب مناطق این کشور را در دست دارند، صادر شده است. بسیاری از مردم سومالی، از این ممنوعیت ابراز نگرانی کرده اند.
مسئولان رادیویی گفته اند که چاره ای جز اطاعت از این دستور ندارند و قطع پخش موسیقی از امروز به اجرا درآمده است.
اسلام گرایان، اغلب مخالفین خود را یا به قتل میرسانند و یا با اجرای احکام مذهبی همانند قطع عضو، آنان را مجازات میکنند.

حسن این خبر این است که اکثر ماها حب و بغض خاصی نسبت به طرفین درگیر در سومالی احساس نمی‌کنیم و بنابر این می‌توانیم به سادگی فقط نحوه‌ی اطلاع رسانی رادیو فردا را نقد کنیم. البته به جز افراطیانی که در هر دعوای بین مسلمان و مسلمان‌تر طرف مسلمان‌تر را می‌گیرند و افراطیانی که به طور کلی با هر چیز کمی تا قسمتی اسلامی مشکل دارند. به هرحال هیچ یک از این دو دسته مخاطب من نیستند.

اما حالا ببینیم که رادیو فردا در این خبر چند خطی چند بار از اصل بی طرفی منحرف شده است:

1. کلمه‌ی اسلام‌گرا: اگر خبر درج شده صحت داشته باشد دیگر به این دسته افراد نمی‌توان گفت اسلام‌گرا آن هم بدون قید کلمه‌ی نظامی یا شبه نظامی. اسلام‌گرا یعنی کسی که به اسلام گرایش دارد نه کسی که همه چیز را با عینک اسلامی می‌بیند. نویسنده می‌خواهد به خواننده تلقین کند که هر کسی که به اسلام گرایش داشته باشد چنین دستوری صادر می‌کند. در حالی که مثلاً دولت ترکیه اسلام‌گرا است و چنین چیزی از مخیله‌اش هم عبور نمی‌کند. نویسنده تمام کسانی که به اسلام گرایش دارند را به همین سادگی در یک سبد قرار داده است و آنان را در جرم یکی از بنیادگراترین طیف‌های اسلامی شریک کرده است.
2. کلمه‌ی ستیزه‌جویان: این "ستیزه‌جو" هم کلمه‌ی غریبی است. شما وقتی کسی را یا گروهی را ستیزه‌جو بخوانید دیگر لازم نیست زحمت بکشید و او را محکوم کنید. در لحظه‌ی نامگذاری کار را تمام کرده اید. کسی که فقط به دنبال درگیری است. نمی‌شود وقت گذاشت و با او مذاکره کرد تا فهمید حرف حسابش چیست، چون او حرف حسابی ندارد و چیزی نمی‌خواهد. او فقط "ستیزه‌جو" است.
3. بسیاری از مردم سومالی، از این ممنوعیت ابراز نگرانی کرده اند: این یکی دیگر شاهکار ادبی است. معلوم نیست این "بسیاری از مردم سومالی" دقیقاً چند نفر هستند؟ نگرانی‌شان را چگونه و به چه کسی اعلام کرده اند؟ یک حرفی است که نیازی به سند و مدرک ندارد. شما هرچقدر هم تلاش بکنید نمی‌توانید این حرف را رد کنید، مگر اینکه همه‌ی منهای "بسیاری" از مردم سومالی را جمع کنید که بگویند این موضوع نگرانشان نکرده است!
4. اسلام گرایان، اغلب مخالفین خود را یا به قتل میرسانند و یا با اجرای احکام مذهبی همانند قطع عضو، آنان را مجازات میکنند: این جمله کاملاً بی‌ربط، بی‌جا و یک طرفانه است. این اصلاً خبر نیست. نویسنده می‌توانست خیلی راحت تر بنویسد که: "گفتنی است اصولاً اسلام‌گرایان آدم‌های بدی هستند". اصلاً اگر این جمله درست است و واقعاً آنها اغلب مخالفان خود را می‌کشند، پس باید الآن بیشترمردم سومالی موافق اسلام‌گرایان باشند. مگر این که بگوییم زور اسلام‌گرایان به بعضی از مخالفانشان نمی‌رسد، یعنی اینکه مخالفان آنها هم بعضاً تفنگ در دست گرفته و مشغول مخالفت هستند.
5. در همان جمله‌ی قبلی نویسنده فراموش کرده یک کلمه‌ی "سومالی" ناقابل هم بعد از آن "اسلام‌گرایان" بگذارد. خیلی ساده موضوع را عمومیت داده. تو گویی تمام کسانی که در هرکجای دنیا به اسلام گرایش دارند، اغلب مخالفان خود را قتل عام می‌کنند.
6. در همان جمله، عبارت "با اجرای احکام مذهبی همانند قطع عضو" هم حکایتی دارد. توجه کنید که صحبت از برخورد با مخالفان است و نه دزد و جنایتکار. کما اینکه نویسنده می‌گوید قتل و نمی‌گوید قصاص یا حتی اعدام. کجای اسلام قطع عضو مخالفان تجویز شده؟ بریدن دست و پا و زبان کسی به جرم مخالفت از کی از احکام مذهبی مورد قبول قاطبه‌ی مسلمانان به شمار می‌رود؟
7. مسئولان رادیویی گفته اند که چاره ای جز اطاعت از این دستور ندارند: این مسؤولان به چه کسی گفته اند که چاره‌ای جز اطاعت از این دستور ندارند (تلویحاً یعنی این دستور را برخلاف میلشان اجرا می‌کنند)؟ در مصاحبه با کدام خبرگزاری؟ اگر اسلام‌گرایان همان‌قدر خشن و بی‌رحم هستند که این خبر سعی می‌کند به ما بقبولاند، این مسؤولان باید خیلی شجاع باشند که با این گفته و آشکار کردن مخالفت باطنی خود با این تصمیمِ اسلام‌گرایان پی کشته شدن یا نقص عضو را به تنشان مالیده باشند. تنها حسن این جمله تأکید مجدد بر همان نکته است که قبلاً هم بدون هیچ منبعی اکثر مردم را مخالف این دستور قلمداد کرده بود.
8. این حکم تازه ترین دستوری است که توسط اسلامگرایان صادر شده است: این جمله هم هیچ‌گونه ارزش خبری ندارد.همه‌ی افراد عالم می‌دانند که این اسلام‌گرایان قبلاً هم احکام زیادی صادر کرده‌اند و احتمالاً تا زمانی که من و شما این خبر را بخوانیم دستورهای جدیدی هم صادر کرده اند و این دستور دیگر آخرین دستور آنها هم نخواهد بود. مقدار اطلاعات منتقل شده توسط این جمله دقیقاً صفر است. پس هدف از نگارش آن چه بوده است؟ این جمله قصد دارد بدون ارائه‌ی سند و مدرک به خواننده القا کند که دستورهایی از این دست نزد این اسلام‌گرایان چیز جدیدی نیست و سابقه داشته است. انگار که گفته باشد "هر دم از این باغ بری می‌رسد".

هشت مورد مشکوک در یک خبر پنج-شش خطی. فکر می‌ کنم موارد مربوط اصل بی‌طرفی، لحن و زبان متعادل، اصل احترام و پرهیز از تهییج در سایت این رسانه نیاز به بازخوانی دارد.

متن زیر تمام اطلاعات خبر فوق را بدون ذره‌ای کاستی در بر دارد. تنها تفاوت آن با خبر فوق این است که متن زیر صرفاً خبر است، بدون هیچ گونه ارزش گذاری صریح یا ضمنی:

شبه نظامیان اسلام‌گرا در سومالی پخش موسیقی از رادیو را ممنوع کردند

شبکه‌های رادیویی در سومالی از امروز پخش موسیقی را در این کشور قطع کردند. این اقدام در پی دستور شبه نظامیان اسلام‌گرا که معتقد به غیراسلامی بودن آهنگ‌ها هستند، انجام شده است
گفتنی است این اسلام‌گرایان کنترل اغلب مناطق این کشور را در دست دارند.